Robienie wciąż tego samego i spodziewanie się odmiennych rezultatów jest ewidentnym objawem choroby umysłowej”.
Albert Einstein

W dzisiejszych czasach sport wyczynowy wymaga nie tylko nakładu potężnych środków finansowych, lecz także wymaga stosowania coraz bardziej zaawansowanych technologii. W wyścigu do rekordów świata nowoczesna technika i fizyka zaczyna odgrywać ogromną rolę.

„Współzawodnictwo sportowe prowokuje do poszukiwania coraz skuteczniejszych sposobów osiągania wyników. Powoduje to powstawanie zmian w sposobach walki, wyposażenia sportowców w specjalny sprzęt i ubiory umożliwiające poprawienie rezultatu” (Naglak 1999, s. 152).

Widok trenera wprowadzającego dane do komputera podczas treningu już nikogo nie dziwi. To precyzyjna analiza obciążeń treningowych, wspomagana dodatkowo szeregiem dodatkowych czujników czy urządzeń pomiarowych sprzężonych z komputerem. Szybka i dokładna informacja, tzw. sprzężenie zwrotne, podczas treningu to możliwość natychmiastowego reagowania na jego nieprawidłowości” (Kosmol, Kosmol 1995).

Dziś proces treningowy to nie tylko trener i sportowiec, ale także olbrzymie zaplecze naukowe badające ich i pomagające w tym procesie. I także w tym przypadku chodzi o jak największą precyzje i szybkość uzyskiwania danych o wytrenowaniu sportowca. W praktyce większość urządzeń oceniających technikę zawodnika, to skomplikowane systemy pomiarowe sterowane przez komputer.

„Aktualny, bardzo wysoki poziom osiągniętych wyników sportowych i stała dążność do doskonalenia zmusza trenerów i sportowców do poszukiwania nowych metod treningowych, a w szczególności do doskonalenia techniki i taktyki strzelania. Metodą pozwalającą ocenić aktualny stan wyszkolenia technicznego, poziom opanowania taktyki rozgrywania konkurencji, a także stany psychiczne warunkujące rodzaj zachowania się w czasie strzelania jest prowadzenie przebiegu walki sportowej na treningach i zawodach. Ze względu na upowszechniającą się technikę komputerową, możliwe jest realizowanie zapisu takich obserwacji za pomocą specyficznego oprogramowania” (Kijowski, Netzel 1997, s. 113)

„Od trenera powinno się wymagać stałego podnoszenia kwalifikacji, wszechstronnej znajomości strzelectwa sportowego, umiejętności korzystania z nowoczesnych technik wspomagających proces treningowy oraz cech osobowości sprzyjających wykonywaniu zawodu trenera strzelectwa sportowego.

Współczesny trener strzelectwa powinien być specjalistą, który poprzez właściwie zaplanowany, zorganizowany i zrealizowany proces treningowy doprowadzi zawodnika do pełnego rozwoju osobowości i najwyższych wyników sportowych” (Kurzawski 2005, s. 5).

„Profesjonalny trener musi znać i umieć się posługiwać technikami, które wspomagają proces podejmowania decyzji. Chcąc efektywnie realizować swoje funkcje trener musi umieć przekazywać i odbierać informacje od sportowców, partnerów itd.” (Kurzawski 2004, s. 3).

Nowoczesny trener powinien umieć korzystać z najnowszych zdobyczy techniki w „zakresie sprzętu osobistego, urządzeń odnawiających, symulacyjnych, pomiarowych, rejestrujących, obliczeniowych oraz także indywidualizacji i doborze celów i programów” (Kurzawski 2006, s. 5).

Słabe wyniki uzyskiwane przez sportowców na zawodach najczęściej nie jest dziełem przypadku, lecz wynika z błędów popełnionych w procesie treningowym, przed startem na zawodach lub w czasie startu. Aby uniknąć tych błędów w jak najmniejszym stopniu niezbędne jest odpowiednie zachowanie, odpowiednia dieta, odpowiednia odnowa biologiczna, zastosowanie nowoczesnej technologii oraz szkolenie przy pilnej obserwacji zawodów i analizie procesu treningu. Do eliminacji tych błędów jest potrzebny trener, który kieruje procesem szkolenia sportowców wspomagany przez różnego rodzaju specjalistów. Aby w jak najlepszym stopniu eliminować błędy proces szkolenia musi przebiegać w odpowiednich warunkach, na odpowiednich strzelnicach, musi korzystać z odpowiednich urządzeń, aparatury, odnowy biologicznej, żywienia, wspomagania itp.

„Współczesny sport wyczynowy wymaga od sportowców wielokrotnego uzyskiwania rezultatów na wysokim poziomie w trakcie całego okresu startowego. Aby temu zadaniu sprostać, proces treningu musi podlegać stałej kontroli, w tym także należy prowadzić bieżącą analizę dynamiki uzyskiwanych rezultatów. Osiągnięcie wysokiego poziomu sportowego, wymaga współpracy szeregu specjalistów, których przedmiotem działania jest sportowiec, a wymiernym efektem rezultat sportowy” (Cilik  2000, s. 41).

„Kontrola jest często kluczem do osiągnięcia efektywności procesu szkoleniowego. Dobrzy sportowcy potrzebują skutecznej kontroli. Kombinacja dobrze zaplanowanych celów, dobrego treningu, umiejętnego kierowania i motywowania ma niewielkie szanse powodzenia, jeśli nie ma dostatecznego systemu kontroli.” (Kurzawski, Kijowski 2004 s.172).

Struktura treningu jest bardzo problematyczna i jest najbardziej złożonym zagadnieniem, jeśli chodzi o przygotowania w sporcie wyczynowym. Ciągły wzrost poziomu i efektywności szkolenia, narzuca stosowanie obiektywnych wskaźników w procesie treningowym zawodnika. Trener najbardziej koncentruje się na uzyskaniu wiarygodnej informacji, która jest wynikiem rzetelnej, ciągłej i systematycznej analizy reakcji zawodnika na zadane obciążenie treningowe. „ Podniesienie efektywności procesu treningu to kluczowy element w strategii długoletniego systemu przygotowań. Aby cel ten został osiągnięty, konieczna jest indywidualna rejestracja stosowanej w procesie treningu intensywności i objętości stosowanych środków oraz kontrola reakcji organizmu na realizowany program treningowy. Wymiernymi wskaźnikami postępującej w toku szkolenia adaptacji zawodnika, jest dynamika rezultatów sportowych oraz poziom parametrów, które w znacznym stopniu określają możliwość sportowca do uzyskania planowanego wyniku podczas zawodów” (Cilik 2000 s. 41).

Kontrola jest bardzo ważnym elementem treningu sportowego, dzięki której możemy korygować codziennie działania sportowca na treningu w stosunku do zamierzeń zaplanowanych przez trenera. Kontrola umożliwia trenerowi wczesne wykrycie odchyleń od zaplanowanego treningu, a także umożliwia zmierzenie postępu w realizacji zaplanowanych zadań treningowych. Działania kontrolne trenera służą temu, aby w przyszłości mógł on w lepszym stopniu zaplanować trening dla swoich zawodników, porównywać rzeczywiste rezultaty oraz żeby prowadzić szkolenie w taki sposób, aby wszystkie możliwości zawodników były wykorzystywane najsprawniej i najskuteczniej do osiągnięcia założonych celów.

Efektywność systemów kontroli zwiększa się wówczas, gdy w nich występują ścisła informacja, informacja przekazywana i oceniana szybko. (Kurzawski, Kijowski 2004)

Koncentracja na tych dziedzinach, w których istnieje największe prawdopodobieństwo wystąpienia odchyleń od normy oraz elastyczne reagowanie na niekorzystne zmiany lub nowe sytuacje, akceptacja przez sportowca.

Kontrola ma na celu zweryfikowanie rezultatów działania (technika, taktyka), proponuje środki usprawniające w przypadku ujawnienia błędów i zaniedbań.

Kontrola angażująca sportowców polega na nieformalnych rozwiązaniach wykorzystujących wkład sportowców, jej celem jest zapewnienie skutecznego dostosowania się sportowca do otoczenia, skierowanie jego działania na osiąganie celów, wykorzystuje się w niej komputerowe zapisy kontroli, przezwycięża opór zawodników wobec kontroli. (Kurzawski, Kijowski 2004)

Trener kontroluje wszystko to pomaga mu uzyskać informacje odnośnie zachowania zawodnika w czasie jego startu na zawodach, łącznie z tym, co dzieje się w jego umyśle. Błędy w procesie szkoleniowym nigdy nie są zależne tylko od jednej osoby, a przegrana nie jest tylko przegraną trenera, jest także przegraną zawodnika.

Częstym błędem zawodników i trenerów jest to, że najwięcej czasu i uwagi poświęcają na czynniki, które można łatwo zmierzyć i dostrzec w procesie treningowym, za to mało uwagi zwraca się na elementy, które trudno się kontroluje a mają one decydujący wpływ na wynik, jaki uzyska sportowiec na zawodach. Najlepszym sposobem na uzyskanie najlepszych wyników sportowych jest ciągła kontrola, którą należy przeprowadzać przed, w trakcie i po zawodach. Uzyskane informacje na zawodach podczas obserwacji zawodnika są bardzo pomocne w wyznaczaniu zadań treningowych na przyszłość, gdy trening jest bardzo zbliżony do warunków, które występują na zawodach.

„W strzelectwie elementami podlegającymi kontroli są m.in.: stan zdrowia zawodnika, sprawność fizyczna, technika strzelania, taktyka strzelania, przygotowania psychiczne, wielkość obciążeń treningowych, wynik sportowy, wyposażenie sportowca, broń i amunicja” (Kurzawski, Kijowski 2004, s.174).

Najwięcej czasu w karierze zawodnika poświęca się na kontrole techniki oraz taktyki strzelania. Kontrola techniki i taktyki strzelania odbywa się w czasie treningu oraz w czasie trwania zawodów. Do zbierania danych ze strzelania w dzisiejszych czasach trenerzy mogą posługiwać się komputerami oraz specjalnymi programami przystosowanymi specjalnie dla strzelectwa sportowego. „Kontrola osiągniętych rezultatów, analiza przebiegu zawodów prowadzą do powstania indywidualnego modelu oddania strzału oraz doskonalenia techniki i taktyki strzelania” (Kurzawski, Kijowski 2004, s.174).

W treningu strzeleckim stosuje się różnego rodzaju urządzenia elektroniczne, które można podłączać do komputerów przenośnych, służące do oceny oraz nauki techniki strzelania.

Do kontroli strzelania stosuje się platformę tensometryczną, laserowy rejestrator ruchu punktu celowania, rejestrator pracy palca na języku spustowym, rejestrator przebiegu oddychania, rejestrator tętna, miernik oporności skóry. (Kurzawski, Kijowski 2004):

Stosowanie w treningu strzeleckim najnowocześniejszych zdobyczy technologii w znacznym stopniu upraszcza i ułatwia wychwytywanie i niwelowanie błędów technicznych. Komputery pozwalają na natychmiastowe zauważenie błędów, które często są niewidoczne gołym okiem. Ponadto komputer w znacznym stopniu ułatwia gromadzenie, przechowywanie oraz przetwarzanie i udostępnianie danych.

Kontrola w treningu jest niezmiernie ważnym elementem. Nie tylko jest celem samym w sobie, lecz daje bardzo wiele informacji zwrotnej o zachowaniu się sportowca na zawodach, reakcji organizmu itp., co ma bardzo duży wpływ na prawidłowość procesu szkolenia.

„Dobór wskaźników kontroli musi odpowiadać specyfice dyscypliny sportu, konkurencji, wieku i poziomowi sportowemu zawodnika. Jednocześnie należy brać pod uwagę wpływ czynników pośrednich, takich jak kapitał intelektualny, inteligencja emocjonalna oraz wiedza organizacyjna klubu sportowego, które również warunkują efektywność jednostkową (zawodnika) oraz zbiorową (zespołu i klubu sportowego)” (Kurzawski, Kijowski 2004, s. 178).

Technologia w sporcie bardzo szybko rozwija się i tylko wykwalifikowany i wykształcony trener, który chce się kształcić i poznawać nowe możliwości kontroli w treningu będzie gwarantował skuteczność pracy szkoleniowej.

Zainteresowanie trenerów do nowoczesnych technologii jest małe tylko ponad 3% badanych trenerów jest zainteresowane programem do rejestracji walki sportowej i urządzeniem do pomiaru szybkości reakcji, tylko prawie połowa badanych trenerów chciałaby z korzystać z platformy tensometrycznej. Ponad 20% badanych trenerów nie widzi potrzeby zastosowania komputerów i trenażerów w procesie szkoleniowym, najgorsze jest jeszcze to, że nikt z badanych trenerów nie widzi zapotrzebowania na filmy szkoleniowe, literaturę fachową czy kamerę i aparaty fotograficzne. Tylko ponad 50% badanych trenerów wykorzystuje komputer do rejestracji obciążeń treningowych, również prawie połowa klubów nie posiada własnych stron internetowych (Jagodziński 2007).

Natomiast tylko prawie połowa badanych zawodników widzi pozytywny wpływ na proces szkoleniowy wykorzystanie platformy tensometrycznej. Bardzo mało badanych zawodników (33%) wprowadza do komputera własne obciążenia treningowe (Jagodziński 2007).

Przygotowanie sportowca do osiągania coraz lepszych wyników to działalność niezwykle złożona. Trener, którego podopieczny często jest równie dobry jak on sam, musi sobie zdawać sprawę, że wyniki zależą w całości od sportowca. Trener powinien wykorzystywać styl obserwatora i koncentrować się przede wszystkim na postawie psychicznej sportowca, a nie na jego podstawowych umiejętnościach i technice strzelania. U najlepszych sportowców powinna być wprowadzona zasada przenoszenia kontroli procesu uczenia się z trenera na uczącego się.

W strzelectwie zawsze trudno było pracować efektywnie ze względu na brak stabilnych i jednoznacznych wzorców postępowania szkoleniowe w związku zróżnicowanych reakcji zawodników na stosowane obciążenia treningowe i startowe. Trafność działania uzależniona jest od ilości zdobytych informacji oraz sposobu ich przetwarzania. Istotą treningu jest pomaganie sportowcom w rozwiązywaniu problemów i w przekładaniu nabytej wiedzy na rezultaty sportowe.

Piśmiennictwo

Cilik I. – System kontroli i oceny skuteczności procesu treningu. [w:] Wybrane zagadnienia kontroli procesu treningu w sporcie wyczynowym – pod redakcją Gabryś T., Kosmol A. „Alma-Press” Warszawa, 2000.

Haber Z., Kijowski A. – Rejestracja i analiza obciążeń treningowych w strzelectwie sportowym, Kwartalnik „Trening”  1, Warszawa, s. 147-153, 1994.

Jagodziński M. – Zastosowanie nowoczesnych rozwiązań szkoleniowych w treningu strzeleckim. Praca magisterska. AWF Wrocław, 2007

Kijowski A., Netzel P. – Komputerowy sposób rejestracji i analizy przebiegu walki sportowej w strzelectwie na przykładzie startu R. Mauer w Igrzyskach Olimpijskich Atlanta 1996, Kwartalnik „Trening”  3, Warszawa, s. 113-122, 1997.

Kijowski A., Rymski K. – Elementy podlegające kontroli w procesie szkolenia strzelca, Maszynopis, Warszawa, 1998.

Kosmol A., Kosmol J. – Komputery: nowoczesne technologie w sporcie, RCM-SzFiS, Warszawa, 1995.

Kurzawski K., Sobiech K. A., (red) –  Wybrane elementy specyficznego wysiłku w strzelectwie sportowym, „Studia i Monografie”, AWF, Wrocław, 1993.

Kurzawski K., Kijowski A. – Wybrane elementy kontroli w strzelectwie sportowym, [w] Kontrola i ocena w wychowaniu fizycznym- redakcja naukowa, Bartoszewicz R., Koszczyc T., Nowak A., W.T.N, Wrocław, 2003.

Kurzawski K., Kijowski A. – Wybrane obszary zastosowania systemu informacyjno-kontrolnego w strzelectwie sportowym, [w:] Koncepcje i narzędzia zarządzania informacją i wiedzą - pod redakcją Niedzielska E., Perechuda K., AE, Wrocław, 2004

Kurzawski K. (red.) – Strzelectwo sportowe-nowoczesne rozwiązania szkoleniowe, AWF, Wrocław, zeszyt 3, 2006.

Naglak Z. – Metodyka trenowania sportowca, AWF, Wrocław, 1999.

Rymski K. – System kontroli procesu treningowego na przykładzie strzelectwa sportowego, Praca dyplomowa, AWF Warszawa, 1999.

„Wszyscy mamy marzenia, lecz ci, którzy chcą je urzeczywistnić muszą wykazać się ogromną determinacją, samodyscypliną i staraniem”.
Jesse Owens

 Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwązania szkoleniowe), zeszyt nr 4, Wrocław, 2007.